Белгілер мен белгілемелер
Терминология
Сүре
Құранның бір тарауы. Құранда әрқайсысы әртүрлі ұзындықтағы 114 сүре бар.
Аят
Құранның белгілі бір Сүресіндегі аят (тармақ). Аяттардың нөмірленуі Сүреге қатысты жүргізіледі. Құранда 6236 аят бар.
Жүз (Джуз)
Құранның бір бөлігі. Құранда шамамен тең ұзындықтағы 30 жүз (ажза) бар. Жүздердің көпшілігі бірінші аятының бірінші сөзіне қарай аталады.
Хизб
Әрбір Жүз екі Хизбке (арабша “екі топ”, көпше: Ахзаб) бөлінеді. Құранда 60 Хизб бар.
Руб әл-Хизб / Мақра
Әрбір Хизб одан әрі төрт бөлікке бөлінеді, оларды Мақра (арабша “оқу”) деп атайды, бұл әр Жүзде сегіз бөлік жасайды.
- Арабша руб — “төрттен бір” немесе “ширек”, хизб — “топ” дегенді білдіреді.
- Құранда 240 Мақра бар.
- Көпшілік Мұсхафтарда Мақралар сегіз бұрышты белгімен (۞) белгіленеді.
Мәнзіл
Құранды бір аптада оқитындар үшін мәтін жеті бөлікке бөлінеді және Мәнзіл деп аталады. Құранда 7 Мәнзіл бар.
Сәжде
Оқырманнан сәжде жасауды (Сүжуд) талап ететін арнайы Аяттар. Құранда 15 Сәжде Аяты бар.
Рүку
Сүредегі тақырыбы бойынша байланысты Аяттарды топтастыратын абзац тәрізді бөлім.
- Рүкудың соңы арабша ﻉ әрпімен белгіленеді.
- Құранда 558 Рүку бар.
- Рүкулар ұқсас тақырыптар мен мағыналарға негізделген логикалық бөлімдер.
- Ұзынырақ Сүрелерде Рүкулар намазда рүку (иілу) жасау үшін табиғи тоқтау нүктелерін көрсетеді.
Сонымен қатар, Мұсхафтың шетінде ﻉ белгісінің жанында үш сан көрсетіледі:
- Жоғарғы сан – сол Сүреде аяқталған Рүкулар саны.
- Ортаңғы сан – аяқталған Рүкудағы Аяттар саны.
- Төменгі сан – сол Жүзде аяқталған Рүкулар саны.
Белгілер
| Белгі | Сипаттама |
|---|---|
| ۞ | Руб әл-Хизб белгісі хизбті шамамен төрт тең бөлікке бөледі |
| ۩ | Сәжде белгісі сәжде жасау ұсынылатын аятты көрсетеді |
| ◌ۘ | Міндетті тоқтау белгісі Тоқтау керек |
| ◌ۗ | Қалаулы тоқтау белгісі Тоқтаған жақсы |
| ◌ۛ | Екі жердің бірінде тоқтауға рұқсат беретін белгі Екі жердің бірінде тоқта |
| ◌ۜ | Секта белгісі, дем алуға қажет уақыттан қысқа тоқтауды білдіреді Қысқа тоқтау |
| ◌ۚ | Рұқсат етілген тоқтау белгісі Тоқтау немесе жалғастыру |
| ◌ۖ | Үздіксіз оқуды қалаулы ететін белгі Жалғастырған жақсы |
| ◌ۙ | Тоқтаудың жарамсыздығын білдіретін белгі Тоқтама |
Тәжуид ережелері
| Түс | Ереже | Сипаттама |
|---|---|---|
| hamza-wasl | Хамзат ул-Уасл | Тек оқуды бастағанда айтылатын, алдыңғы сөзден жалғастырғанда түсіп қалатын байланыстырушы хамза. |
| silent | Дыбыссыз әріп | Сөзде жазылған, бірақ оқу кезінде айтылмайтын әріп. |
| laam-shamsiyah | Лам Шамсия | “ال” дағы лам әрпі айтылмайды және келесі күн әріпіне сіңірме (идғам) жасалады. |
| madda-normal | Мадд Табии (Қалыпты) | Қосымша себепсіз 2 дауысты есеп ке тең табиғи созу. |
| madda-permissible | Мадд Жаиз (Рұқсат етілген) | Келесі сөздегі хамза себебінен 2, 4 немесе 6 дауысты есеп ке созу. |
| madda-necesssary | Мадд Лазім (Қажетті) | Тұрақты шадда немесе сүкун себебінен 6 дауысты есеп ке міндетті созу. |
| qalaqah | Қалқала | ق ط ب ج د әріптерінде сүкун болғанда пайда болатын секіргіш немесе жаңғырық дыбыс. |
| madda-obligatory | Мадд Уажіб (Міндетті) | Бір сөз ішінде мадд әріпінен кейін хамза келгенде 4–5 дауысты есеп ке созу. |
| ikhafa-shafawi | Ихфа Шафауи | Мим сакиннің ба дан бұрын жеңіл ғунна мен жасырын айтылуы. |
| ikhafa | Ихфа | Нун сакин немесе танвиннің белгілі әріптерден бұрын ғунна мен ішінара жасырылуы. |
| idgham-shafawi | Идғам Шафауи | Мим сакиннің басқа мим мен ғунна арқылы біріктірілуі. |
| iqlab | Ықлаб | Нун сакин немесе танвиннің ба дан бұрын мим дыбысына айналуы, ғунна мен. |
| idgham-with-ghunnah | Идғам Ғунна мен | Нун сакин немесе танвиннің ي ن م و мен мұрын дыбысымен біріктірілуі. |
| idgham-without-ghunnah | Идғам Ғуннасыз | Нун сакин немесе танвиннің ل немесе ر ге мұрын дыбысынсыз біріктірілуі. |
| idgham-mutajanisayn | Идғам Мутажанисайн | Шығу нүктесі бірдей, қасиеттері әртүрлі екі әріптің біріктірілуі. |
| idgham-mutaqaribayn | Идғам Мутақарибайн | Шығу нүктелері бір-біріне жақын екі әріптің біріктірілуі. |
| ghunnah | Ғунна | Негізінен шаддалы нун немесе мим мен 2 дауысты есеп бойы ұсталатын мұрын дыбысы. |