Belgilar va tushunchalar

Terminologiya

Sura

Qurʼonning bir bobi. Qurʼonda 114 sura bor va ularning har biri turli uzunlikka ega.

Oyat

Qurʼonning ma’lum bir Surasidagi oyat (satr). Oyatlarning raqamlanishi Suraga nisbatan amalga oshiriladi. Qurʼonda 6236 oyat bor.

Juz

Qurʼonning bir qismi. Qurʼonda taxminan teng uzunlikdagi 30 juz (ajzo) bor. Ko’pchilik juzlar birinchi oyatining birinchi so’ziga qarab nomlangan.

Hizb

Har bir Juz ikkita Hizbga (arabchada “ikki guruh”, ko’plik: Ahzob) bo’linadi. Qurʼonda 60 Hizb bor.

Rub al-Hizb / Maqra

Har bir Hizb yana to’rtta chorakka bo’linadi, bular Maqra (arabchada “o’qish”) deb ataladi, bu esa har Juzda sakkizta chorak hosil qiladi.

Arabchada rub “to’rtdan bir” yoki “chorak”, hizb esa “guruh” ma’nosini anglatadi.
Qurʼonda 240 ta Maqra bor.
Ko’pchilik Mushaflarda Maqralar sakkizburchak belgisi (۞) bilan belgilanadi.

Manzil

Qurʼonni bir haftada o’qiydiganlar uchun matn yettita qismga bo’lingan va Manzil deb ataladi. Qurʼonda 7 Manzil bor.

Sajda

Kitobxondan sajda qilishni (Sujud) talab qiladigan maxsus Oyatlar. Qurʼonda 15 ta Sajda Oyati bor.

Ruku

Surada o’zaro bog’liq bo’lgan Oyatlarni birlashtiruvchi abzazsimon qism.

Rukuning oxiri arabcha ﻉ harfi bilan belgilanadi.
Qurʼonda 558 ta Ruku bor.
Rukulor o’xshash mavzu yoki ma’nolarga asoslangan mantiqiy bo’limlardir.
Kattaroq Suralarda Rukulor Salatda ruku (egilish) uchun tabiiy to’xtash joylarini ko’rsatadi.

Shuningdek, Mushafning chetlarida ﻉ belgisi yonida uchta raqam ko’rsatiladi:

Yuqori raqam – shu Surada yakunlangan Rukulor soni.
O’rta raqam – yakunlangan Rukudagi Oyatlar soni.
Pastki raqam – shu Juzda yakunlangan Rukulor soni.

Belgilar

Belgi	Tavsif
۞	Rub al-Hizb belgisi hizbni to’rtga taxminan teng qismlarga bo’ladi
۩	Sajda belgisi sajda qilish tavsiya etiladigan oyatni ko’rsatadi
◌ۘ	Majburiy pauza belgisi To’xtash shart
◌ۗ	Afzal pauza belgisi To’xtagan yaxshi
◌ۛ	Ikki joydan birida to’xtashga ruxsat beruvchi belgi Ikki joydan birida to’xtash
◌ۜ	Sakta belgisi, nafas olish uchun kerak bo’lgandan qisqaroq pauzani anglatadi Qisqa pauza
◌ۚ	Ruxsat etilgan pauza belgisi To’xtash yoki davom etish
◌ۖ	Uzluksiz o’qishning afzalligini ko’rsatuvchi belgi Davom etgan yaxshi
◌ۙ	To’xtashning mumkin emasligini ko’rsatuvchi belgi To’xtamang

Tajvid qoidalari

Rang	Qoida	Tavsif
hamza-wasl	Hamzat ul-Vasl	Faqat o’qishni boshlaganda talaffuz qilinadigan, oldingi so’zdan davom etganda tushirib qoldiriluvchi bog’lovchi hamza.
silent	Sokin harf	So’zda yozilgan, lekin o’qish paytida talaffuz qilinmaydigan harf.
laam-shamsiyah	Lom Shamsiya	“ال” ning lom harfi talaffuz qilinmaydi va keyingi quyosh harfiga qo’shiladi.
madda-normal	Madd Tabiy (Oddiy)	Qo’shimcha sababsiz 2 unli hisob ga teng tabiiy cho’zish.
madda-permissible	Madd Joiz (Ruxsat etilgan)	Keyingi so’zdagi hamza tufayli 2, 4 yoki 6 unli hisob ga cho’zish.
madda-necesssary	Madd Lozim (Zaruriy)	Doimiy shadda yoki sukun tufayli 6 unli hisob ga majburiy cho’zish.
qalaqah	Qalqala	ق ط ب ج د harflari sukunli bo’lganda paydo bo’ladigan sakrash yoki aks-sado tovushi.
madda-obligatory	Madd Vojib (Majburiy)	Bir so’z ichida madd harfidan keyin hamza kelganda 4–5 unli hisob ga cho’zish.
ikhafa-shafawi	Ixfo Shafaviy	Mim sokinning bo dan oldin yengil g’unna bilan yashirin talaffuzi.
ikhafa	Ixfo	Nun sokin yoki tanvinning ma’lum harflardan oldin g’unna bilan qisman yashirilishi.
idgham-shafawi	Idg’om Shafaviy	Mim sokinning boshqa mim ga g’unna bilan qo’shilishi.
iqlab	Iqlab	Nun sokin yoki tanvinning bo dan oldin mim tovushiga aylanishi, g’unna bilan.
idgham-with-ghunnah	Idg’om G’unna bilan	Nun sokin yoki tanvinning ي ن م و ga burun tovushi bilan qo’shilishi.
idgham-without-ghunnah	Idg’om G’unnasiz	Nun sokin yoki tanvinning ل yoki ر ga burun tovushisiz qo’shilishi.
idgham-mutajanisayn	Idg’om Mutajonisayn	Chiqish joyi bir xil, xususiyatlari turli bo’lgan ikkita harfning qo’shilishi.
idgham-mutaqaribayn	Idg’om Mutaqoribayn	Chiqish joylari bir-biriga yaqin bo’lgan ikkita harfning qo’shilishi.
ghunnah	G’unna	Asosan shadda bilan nun yoki mim da 2 unli hisob davom etadigan burun tovushi.