Муддассир

Оо, чүмкөнүп (жатып) алган адам!

Туруп (элдерге Акыретти) эскерт!

Жана Раббиңдин улуулугун даңазала!^[1]

^[1] Пайгамбарыбыз «Хира» үңкүрүндө Жебирейил периштеден алгачкы вахийди кабыл алганда, адаттан тышкары окуяга кабылганы себептүү катуу коркуп, үйүнө келип, оронуп-чүмкөнүп жатып алат. Ошол убакытта ушул аяттар түшүп, элдерди ыйманга чакыруу вазыйпасы жүктөлөт жана ишенбеген адамдарга акыреттеги тозокту эскертүү буюрулат.

Жана кийимиңди тазала!^[1]

^[1] Аллах таала – Аруу, Таза. Андан келген дин-ыйман дагы таза. Демек, бул Таза Жолго чакыруу үчүн тазаланыш керек. Бул аятты түз маанисинде «тазаалык даарат)тын шарттарынан бири» деп түшүнүүгө да болот. Бирок, кээ бир уламалар «кийим» дегенден максат инсандын бардык иш – аракеттери, кыял-жоруктары дешет.

Жана ыпластыктан ыраак бол!^[1]

^[1] Бул аяттагы «ыпластык» сөзүн да уламалар эки түрлүү түшүндүрүшөт. Биринчи тайпалары «ыпластык – бул Аллахтан башка ар түрдүү кудайлар» дешет. Дагы кээ бирөөлөрү «бардык ыплас иштер» дешет.

Аз нерсе берип ордуна көп нерсе сураба.^[1]

^[1] Бул тафсир Имам Куртубийге тиешелүү.

(Көргөн жамандыктарга) Раббиң үчүн сабыр кыл!

Эми, качан гана (Исрафил периште тарабынан «Сур» деген) керней тартылганда (жана Кыямат башталганда).

Мына ушул күн – өтө оор күн!

Каапырларга жеңил болбогон (күн)!

(Оо, Мухаммад) Мен жалгыз жараткан (каапыр) пендени Мага кой.^[1]

^[1] Бул аяттагы «каапыр пенде», Мекке мушриктеринин бири Валид ибн Мугира аль Махзуумий. Ал пайгамбарыбызга көп душманчылык көргөзүп, өзүнүн байлыгы, бала-чакасы көп адам экени менен мактанаар эле. Аллах таала бул аятта пайгамбарына эки чындыкты айтууда Биринчиси, “аны Мен менен жалгыз кой, жазасын Өзүм беремин” деп пайгамбарынын көңүлүн көтөрүү. Экинчиси, пайгамбарына Валидди тегеректеген балдары, жардамчылары көп болгону менен жаратылганда туулганда) эл катары жалгыз, алсыз туулганын билдирүү.

Мен ага эсепсиз дүйнө-мүлк бердим.

Жана (ар дайым кызматына) даяр турган уул перзенттерди бердим.

Жана ага өтө кененчилик бердим.

Андан соң ал (каниетсиз, наадан адам) Биз ага (Акыреттик бейишти да) кошумча кылуубузду үмүт кылат.^[1]

^[1] Ал жана ага окшогондор Аллахтын бул берешендиги истидраж акырындап, сездирбей жазага кириптер кылуу) экенин түшүнбөй «Аллах мени сүйөт. Бул дүйнөдө берген жакшылыгын Акыретте да берет» деп ойлошот.

Жок! (андай болбойт! Себеби) ал Биздин аяттарыбызды (билип, түшүнүп туруп) четке какты!

Мен аны жакында (тозоктогу) аска таштын үстүнө чыгарамын!

Себеби, ал (Куран жөнүндө) пикир кылды жана (аны өзүнүн кыска ченем-өлчөмү менен) өлчөдү!^[1]

^[1] Ыйык Куранды окуган, аяттарынын үстүндө пикир кылган бардык адамдарга хидаят туура жол) боло бербейт. Аны окуп жаткандагы ниет кандай болсо, ошого жараша болот. Куранды өзүнүн кыска акылына ченеп окугандар албетте, адашышат.

Өлүмгө жолуккур! Кандай (жаман) өлчөдү!

Дагы (бир ирет) өлүмгө жолуккур! Эмне деген (жаман өлчөм менен) өлчөдү!

Анан (чыгарган тыянагын) байкап көрдү.

Кийин (жактырбай) кабак чытып, маңдайын тырыштырды.

Андан соң (акыйкаттан артка кетенчиктеп) текеберленди.

Анан айтты: «Бул байыркыдан калган сыйкыр.

Бул - адамдын гана сөзү».

Мен аны жакында “Сакар” тозогуна киргиземин.

(Оо, Мухаммад) сен “Сакар” тозогунун кандай экенин билбейсиң.

Ал (өзүнө ташталган эч бир кылмышкерди) калтырбайт жана жөн койбойт.

(Терини карартып,) өзгөртүп койот!

Анын үстүндө он тогуз (орой периштелер) бар.^[1]

^[1] Аллах таала тозок периштелерине атайлап ушундай табият берген. Бул дагы тозокуларды кыйноонун бир көрүнүшү. Тозок периштелерин «Забаниялар» деп аталат. Ал эми, бейиштеги кызматчылар өтө жумшакпейил болушат.

Биз тозоктун кожоюндарын периштелерден гана кылдык жана алардын санын, каапыр болгон адамдарды сыноо үчүн, китеп элдери (яхудилер менен христиандар) анык билип алуулары үчүн, жана ыймандуулардын ыйманы дагы (бир нече даражага) көбөйүшү үчүн (он тогуз даана) кылдык. Жана китеп (Тоорат, Инжил) берилген элдер менен момундар (периштелердин саны боюнча) шектенип калбашы үчүн, ал эми, жүрөгүндө кара ниети болгон адамдар (мунаафыктар) менен каапырлар: «Аллах бул мисал менен эмнени каалады экен» деп (шектенип) сүйлөшү үчүн (Аллах тозок периштелеринин санын он тогуз даана кылды). Аллах мына ушинтип, Өзү каалаган пендесин адаштырат жана каалаганын туура жолго салат. (Оо, Мухаммад, периштелерден турган) Раббиңдин аскерлерин(ин санын) бир Өзү гана билет. Жана бул (насааттар) адамдар үчүн эскертүүдөн башка (нерсе) эмес.

Жок, Мен айга ант (ичип),

кайтып кеткен түнгө ант (ичип),

(агарып) келе жаткан таңга ант (ичип),

(Айтамын): Чынында ал (“Сакар” тозогу) чоң балээлердин бири!^[1]

^[1] Аллах таала Өзү жараткан олуттуу нерселер менен ант ичет. Бирок, пенделер Аллахтан башка нерсе менен ант бербеши керек. Ошондуктан, кээ бир адамдардын "жер урсун", көк урсун", "арбак урссун", "нан урсун", "кара түндө турамын", "дасторкондун үстүндө турамын" деген сыяктуу анттары чоң күнөө болуп саналат.

(“Сакар” тозогу) адамдарга эскертүү!

Силердин араңардагы, (Аллахтын ыраазычылыгына) умтулууну же болбосо кетенчиктеп кетүүнү каалагандар үчүн

Ар бир жан (ээси) өзү жасаган (күнөө) иштердин туткуну.

Оң тарап ээлери гана андай (туткун) эмес.^[1]

^[1] Бул аяттагы «Оң тарап ээлери» ким экенин түшүндүрүүдө ар кандай пикирлер айтылган. Али разияллоху анху “алар – бөбөктөр” деген болсо, Ибн Аббас “алар – периштелер” деп түшүндүргөн. Анткени, бөбөктөр менен периштелер тап-такыр күнөөсүз болушат. Тафсиру Табарий) Тафсирчи аалымдардын арасында “алар – амал китеби оң тарабынан берилип, бейишке өкүм кылынган ыкластуу мусулмандар” дегендери да бар. Тафсийру Куртубий) Эң туурасын Аллах билүүчү.

Алар бейиштерде туруп сурашат -

(тозоктогу) кылмышкерлерден:

«Силерди «Сакар» тозогуна эмне түшүрдү?»

Алар айтышат: «Биз намаз окуучулардан болбодук.

Жана бей-бечараларды тамактандырбадык.

(Күнөө деңизине) чөмүлгөндөр менен бирге чөмүлдүк.

Жана Акырет күндү жалган дедик.

Башыбызга өлүм келгенге чейин»

Эми аларга (тозокуларга) эч бир шапаатчынын шапааты пайда бербейт.^[1]

^[1] Акыретте Аллах таала Өзү каалаган пенделерине шапаатчылык күнөөлөрдү сурап алуучулук, ортомчулук) укугун берет. Мына ошол шапаатчылардын бирөө жарымы эгер тозоктогу өзүнө жакын ыймансыз кылмышкердин күнөөсүн кечирүүнү Аллахтан сурачу болсо, Аллах аны кабыл кылбайт.

Аларга (каапырларга) эмне болду, насааттан (Курандан) жүз буруп качышат?

Жапайы эшектерге окшоп,

арстандан үркүп качкан?

Жок, алардын ар бири (жеке өзүнө гана, атайын арналган) ачык китептер берилишин каалашат!^[1]

^[1] Каапырлар ушундай текебер болушат. Алар Курандын акыйкат экенин жокко чыгаруу үчүн ар кандай айла-амалдарды жасап, ар кандай доомат сөздөрдү айтышты. Эч бир майнап чыкпаган соң, Абу Жахл баш болгон мушриктер пайгамбарыбызга келип “Эй, Мухаммад, эгер сен чын пайгамбар болсоң, Раббиңе айткын, биздин ар бирибизге бирден китеп жиберсин жана анда “Мен чыны менен Мухаммадды силерге элчи кылып жибергенмин” деген жазуу болсун” деп талап кылышты. Куртубий).

Жок, андай эмес! (Чынында) алар Акыреттен коркушпайт!

Жок, андай эмес! Чынында, бул (Куран эң чоң) эскерме-насаат!

Ким кааласа андан сабак алат.

Бирок, (андан) Аллах каалаган пенделер гана насаат ала билишет. (Анткени), Ал (Аллах таала) гана коркууга жана кечирим суроого татыктуу!