Sura 48

Fath

W

Fath

29 oyat |MadinaMadina |
Sura 48 • Oyat 1 / 29 • Juz 264⁄8 • Sahifa 511
Fath
ﻉ446Sahifa 511446ﻉ
2
1
إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُّبِينًا‮١‬‬‬
Sodiq
Albatta Biz senga ravshan fathni berdik.[1]

[1] «Fath» so`zi lug`atda «ochish» ma'nosini anglatib, istilohda biror yurtni Islomga qo`shishga aytiladi. Musulmonlar biror joyga borib, xoh urush bilan, xoh sulh bilan Islomga kiritsalar, o`sha yerni «fath qilindi», deydilar. Bu oyatdagi «Fath»dan murod — Hudaybiya sulhi.)
2
لِّيَغْفِرَ لَكَ ٱللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِن ذَن​ۢبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ وَيُتِمَّ نِعْمَتَهُۥ عَلَيْكَ وَيَهْدِيَكَ صِرَٰطًا مُّسْتَقِيمًا‮٢‬‬‬
Sodiq
Alloh sening avval o`tgan gunohlaringni va keyingilarini mag`firat etish, ne'matini batamom qilish va seni to`g`ri yo`lga boshlash uchun...
3
وَيَنصُرَكَ ٱللَّهُ نَصْرًا عَزِيزًا‮٣‬‬‬
Sodiq
Va Alloh senga izzatli nusrat berishi uchun.[1]

[1] «Izzatli» deganimiz — ustidan hech kim g`olib kela olmaydigan, degani. Ya'ni, Alloh Payg`ambarimiz alayhissalomga shunday izzatli yordam beradiki, undan hech kim va hech narsa g`olib kela olmaydi. Yuqoridagi oyatlarda zikr etilgan ulug` ilohiy marhamatlar ravshan fath, avvalu oxir gunohlarning mag`firat qilinishi, Alloh ne'matlarining batamom qilib berilishi, siroti mustaqimga hidoyat qilinishi va izzatli nusrat berilishi — hamma-hammasi Hudaybiya sulhning ochiq-aniq fath bo`lishiga bog`lanmoqda. Nima sababdan shuncha narsa sulhga bog`lanyapti? Negaki Payg`ambarimiz alayhissalom sulhni Baytullohni ulug`laganliklaridan tuzdilar, natijada Alloh u zotni mazkur ish bilan mukofotladi.)
4
هُوَ ٱلَّذِىٓ أَنزَلَ ٱلسَّكِينَةَ فِى قُلُوبِ ٱلْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدَادُوٓاْ إِيمَٰنًا مَّعَ إِيمَٰنِهِمْ ​ۗ وَلِلَّهِ جُنُودُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ​ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا‮٤‬‬‬
Sodiq
U, iymonlariga iymon ziyoda bo`lishi uchun mo`minlar qalbiga sokinlikni nozil etgan Zotdir. Va osmonlaru yerning lashkari Allohnikidir. Va Alloh biluvchi va hikmatli Zotdir.
5
لِّيُدْخِلَ ٱلْمُؤْمِنِينَ وَٱلْمُؤْمِنَٰتِ جَنَّٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا وَيُكَفِّرَ عَنْهُمْ سَيِّـَٔاتِهِمْ ​ۚ وَكَانَ ذَٰلِكَ عِندَ ٱللَّهِ فَوْزًا عَظِيمًا‮٥‬‬‬
Sodiq
Mo`minlar va mo`minalarni taglaridan anhorlar oqib turgan jannatlarga mangu kiritish uchun va ularning gunohlarini yuvish uchun. Va bu, Allohning huzurida katta yutuqdir.
6
وَيُعَذِّبَ ٱلْمُنَٰفِقِينَ وَٱلْمُنَٰفِقَٰتِ وَٱلْمُشْرِكِينَ وَٱلْمُشْرِكَٰتِ ٱلظَّآنِّينَ بِٱللَّهِ ظَنَّ ٱلسَّوْءِ ​ۚ عَلَيْهِمْ دَآئِرَةُ ٱلسَّوْءِ ​ۖ وَغَضِبَ ٱللَّهُ عَلَيْهِمْ وَلَعَنَهُمْ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَهَنَّمَ ​ۖ وَسَآءَتْ مَصِيرًا‮٦‬‬‬
Sodiq
Alloh to`g`risida yomon gumon qiluvchi munofiq va munofiqalar, mushrik va mushrikalarni azoblash uchun... Ularni yomonlik o`rab olsin. Ularga Alloh g`azab qildi, ularni la'natladi va ularga jahannamni tayyorlab qo`ydi. Va naqadar yomon joy u!
7
وَلِلَّهِ جُنُودُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ​ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا‮٧‬‬‬
Sodiq
Osmonlaru yerning lashkarlari Allohnikidir. Va, Alloh izzatli va hikmatli Zotdir.
8
إِنَّآ أَرْسَلْنَٰكَ شَٰهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِيرًا‮٨‬‬‬
Sodiq
Albatta, Biz seni guvohlik beruvchi, xushxabar eltuvchi va ogohlantiruvchi qilib yubordik.
9
لِّتُؤْمِنُواْ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَتُعَزِّرُوهُ وَتُوَقِّرُوهُ وَتُسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا‮٩‬‬‬
Sodiq
Allohga va Uning Rasuliga iymon keltirishingiz, Uni (dinni) qo`llab-quvvatlashingiz, ulug`lashingiz hamda Unga ertayu kech tasbih aytishingiz uchundir.
10
إِنَّ ٱلَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ ٱللَّهَ يَدُ ٱللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ ​ۚ فَمَن نَّكَثَ فَإِنَّمَا يَنكُثُ عَلَىٰ نَفْسِهِۦ ​ۖ وَمَنْ أَوْفَىٰ بِمَا عَٰهَدَ عَلَيْهُ ٱللَّهَ فَسَيُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا‮١٠‬‬‬
Sodiq
Albatta, senga bay'at qilayotganlar faqat Allohning O`ziga bay'at qilmoqdalar. Allohning qo`li ularning qo`llari ustidadir. Kim (bay'atni) buzsa, o`ziga qarshi buzadi, xolos va kim Allohga qilgan ahdiga vafo qilsa, unga tezda ulkan ajr berilur.[1]

[1] Hudaybiya sulhidagi bay'at paytda Rasuli akram alayhissalom xurmo daraxti ostida o`tirgan bo`lganlari uchun ham bu kunni «shajara daraxt) kuni» deb, bay'atni esa «daraxt ostidagi bay'at», deb atalgan. Sahobalardan Ma'qal ibn Yasar roziyallohu anhu «Daraxt kuni» Payg`ambar alayhissalom odamlarning bay'atini qabul qilar edilar, men esa u kishining boshlarida bir shoxni ko`tarib turar edim, o`shanda bir ming to`rt yuz kishi edik», deganlar. Har bir sahobiy Payg`ambar alayhissalomning qo`llarini tutib turib, urush bo`lib qolsa qochib ketmaslik, din yo`lida jon fido qilishga ahdu paymon bergan. Ushbu holatni Qur'oni Karim Payg`ambar alayhissalomga qo`l berib, ahdu paymon qilishni Alloh taologa ahdu paymon qilish — bay'at qilishdan o`zga narsa emas, deb tushuntirmoqda.)
11
سَيَقُولُ لَكَ ٱلْمُخَلَّفُونَ مِنَ ٱلْأَعْرَابِ شَغَلَتْنَآ أَمْوَٰلُنَا وَأَهْلُونَا فَٱسْتَغْفِرْ لَنَا ​ۚ يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِم مَّا لَيْسَ فِى قُلُوبِهِمْ ​ۚ قُلْ فَمَن يَمْلِكُ لَكُم مِّنَ ٱللَّهِ شَيْـًٔا إِنْ أَرَادَ بِكُمْ ضَرًّا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ نَفْعً​ۢا ​ۚ بَلْ كَانَ ٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرً​ۢا‮١١‬‬‬
Sodiq
Ortda qolgan a'robiylar senga: «Molimiz va ahlimiz bizni mashg`ul qildi, bizga istig`for ayt», deyishar. Ular qalblarida yo`q narsani tillari ila ayturlar. Sen: «Agar Alloh sizga zararni iroda qilsa yoki sizga manfaatni iroda qilsa, kim sizlarni Allohdan (keladigan) biror narsadan (to`sishga) molik bo`ladir? Ta'kidki, Alloh qilgan amallaringizdan xabardordir», deb ayt.[1]

[1] Ular aslida qo`rqanlari uchun «Quraysh yaqinda Muhammadni Madinada Uhud urushida mag`lub qildi, endi Muhammad ularning yurtiga borib nima qila olar edi», deya qo`shilmagan edilar. Ammo Alloh taoloning yordami bilan bu gal ish yaxshilik bilan tugab, musulmonlarga zafar yor bo`lib qaytganlarida, iymoni zaif xoinlar, Payg`ambar huzuriga kelib, uzr ayta boshladilar.)
12
بَلْ ظَنَنتُمْ أَن لَّن يَنقَلِبَ ٱلرَّسُولُ وَٱلْمُؤْمِنُونَ إِلَىٰٓ أَهْلِيهِمْ أَبَدًا وَزُيِّنَ ذَٰلِكَ فِى قُلُوبِكُمْ وَظَنَنتُمْ ظَنَّ ٱلسَّوْءِ وَكُنتُمْ قَوْمً​ۢا بُورًا‮١٢‬‬‬
Sodiq
Balki sizlar, Rasul va mo`minlar abadiy o`z ahllariga qaytib kelmaslar, deb gumon qildingiz va bu narsa qalbingizda ziynatlandi, yomon gumon qildingiz va yomon qavm bo`ldingiz.
13
وَمَن لَّمْ يُؤْمِن​ۢ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ فَإِنَّآ أَعْتَدْنَا لِلْكَٰفِرِينَ سَعِيرًا‮١٣‬‬‬
Sodiq
Va kim Allohga va Uning Rasuliga iymon keltirmasa, albatta, Biz kofirlarga do`zaxni tayyorlaganmiz.
14
وَلِلَّهِ مُلْكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ​ۚ يَغْفِرُ لِمَن يَشَآءُ وَيُعَذِّبُ مَن يَشَآءُ ​ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا‮١٤‬‬‬
Sodiq
Osmonlaru yerning mulki Allohnikidir. Kimni xohlasa, mag`firat qilar va kimni xohlasa, azoblar. Va Alloh kechiruvchi, rahimli Zotdir.
15
سَيَقُولُ ٱلْمُخَلَّفُونَ إِذَا ٱنطَلَقْتُمْ إِلَىٰ مَغَانِمَ لِتَأْخُذُوهَا ذَرُونَا نَتَّبِعْكُمْ ​ۖ يُرِيدُونَ أَن يُبَدِّلُواْ كَلَٰمَ ٱللَّهِ ​ۚ قُل لَّن تَتَّبِعُونَا كَذَٰلِكُمْ قَالَ ٱللَّهُ مِن قَبْلُ ​ۖ فَسَيَقُولُونَ بَلْ تَحْسُدُونَنَا ​ۚ بَلْ كَانُواْ لَا يَفْقَهُونَ إِلَّا قَلِيلًا‮١٥‬‬‬
Sodiq
O`ljalar tomon, ularni olish uchun yurganingizda ortda qolganlar: «Qo`yib bering, biz ham sizga ergashurmiz», deyishar. Allohning kalomini o`zgartirmoqchi bo`lishar. Ayt: «Hech-hech bizga ergashmaysiz, ushbuni Alloh avval aytgan». Ular: «Balki, hasad qilayotgandirsizlar», deyishar. Yo`q, ular ozgina narsadan boshqa narsani anglamaslar.[1]

[1] Alloh o`ljali g`azotga haqiqiy mo`minlarning borishini xohlagan edi, ular esa, Allohning xohshiga qarshi, mo`minlarga ergashib borishmoqchi. Alloh taolo O`z Payg`ambariga xitob qilib, ortda qolganlarni qaytarishga buyurmoqda. Ortda qolganlarning esa, nafslari buzuq, o`zlarining yomonligi tufayli o`lja tomon mo`minlarga ergashishdan man qilinishlarini hasaddan, deb tushunadilar.)
16
قُل لِّلْمُخَلَّفِينَ مِنَ ٱلْأَعْرَابِ سَتُدْعَوْنَ إِلَىٰ قَوْمٍ أُوْلِى بَأْسٍ شَدِيدٍ تُقَٰتِلُونَهُمْ أَوْ يُسْلِمُونَ ​ۖ فَإِن تُطِيعُواْ يُؤْتِكُمُ ٱللَّهُ أَجْرًا حَسَنًا ​ۖ وَإِن تَتَوَلَّوْاْ كَمَا تَوَلَّيْتُم مِّن قَبْلُ يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا‮١٦‬‬‬
Sodiq
Ortda qolgan a'robiylarga: «Katta kuchga ega qavmga (qarshi) chaqirilursiz, ular musulmon bo`lgunlaricha urushasiz. Agar itoat qilsangiz, Alloh sizga yaxshi ajr berur. Va agar yana avval qochganingizdek, ortga qochsangiz, alamli azob ila azoblar», deb ayt.[1]

[1] Ya'ni, kuchli, shiddatli qavmga qarshi urushga da'vat qilinasizlar, ular musulmon bo`lgunlariga qadar urush qilishingiz kerak. Farmonga itoat qilib buyruqni bajarsangiz, yaxshilar safidan o`rin olasiz, yaxshi ajrlarga ega bo`lasiz. Ammo avvalgi safargidek, ortingizga qarab qochsangiz, Alloh sizni alamli azob ila azoblaydi, dedi.)
17
لَّيْسَ عَلَى ٱلْأَعْمَىٰ حَرَجٌ وَلَا عَلَى ٱلْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى ٱلْمَرِيضِ حَرَجٌ ​ۗ وَمَن يُطِعِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ يُدْخِلْهُ جَنَّٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ ​ۖ وَمَن يَتَوَلَّ يُعَذِّبْهُ عَذَابًا أَلِيمًا‮١٧‬‬‬
Sodiq
Ko`rga qiyinchilik yo`q, cho`loqqa ham qiyinchilik yo`q. Xasta kishiga ham qiyinchilik yo`q. Kim Allohga va Uning Rasuliga itoat qilsa, uni ostidan suvlar oqib turgan jannatlarga kiritiladi. Kim yuz o`girsa, alamli azob ila azoblar.
ﻉ448Juz 26 5⁄8448ﻉ
18
۞لَّقَدْ رَضِىَ ٱللَّهُ عَنِ ٱلْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ ٱلشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِى قُلُوبِهِمْ فَأَنزَلَ ٱلسَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَأَثَٰبَهُمْ فَتْحًا قَرِيبًا‮١٨‬‬‬
Sodiq
Batahqiq, Alloh mo`minlardan daraxt ostida senga bay'at qilayotganlarida rozi bo`ldi. Bas, ularning qalblaridagini bildi, ularga sokinlikni tushirdi va yaqin fath ila mukofotladi.[1]

[1] Alloh taoloning O`zi kalomi pokida Hudaybiyada Payg`ambar alayhissalomga bay'at qilgan bir ming to`rt yuz sohabai kiromlardan rozi ekanligini e'lon qilib turibdi. Bu e'lon qiyomat kunigacha ibodat, tilovat bo`lib turishi ta'minlangan. Shuning uchun ham mazkur bay'atning bir nomi «Bay'atir-Rizvon» — «rozilik bay'ati»dir.)
19
وَمَغَانِمَ كَثِيرَةً يَأْخُذُونَهَا ​ۗ وَكَانَ ٱللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا‮١٩‬‬‬
Sodiq
Va ko`pgina o`ljalarni ham olurlar. Va Alloh Aziyz va Hakiym Zotdir.
20
وَعَدَكُمُ ٱللَّهُ مَغَانِمَ كَثِيرَةً تَأْخُذُونَهَا فَعَجَّلَ لَكُمْ هَٰذِهِۦ وَكَفَّ أَيْدِىَ ٱلنَّاسِ عَنكُمْ وَلِتَكُونَ ءَايَةً لِّلْمُؤْمِنِينَ وَيَهْدِيَكُمْ صِرَٰطًا مُّسْتَقِيمًا‮٢٠‬‬‬
Sodiq
Alloh sizlarga ko`pgina o`ljalarni va'da qildi. Ularni olursizlar, bunisini sizga tezlatib berdi, (o`tgan voqea) mo`minlarga ibrat bo`lishi uchun va sizlarni sirotul mustaqiymga boshlash uchun odamlarning qo`lini sizdan to`sdi.[1]

[1] Oyati karimada «Bunisini sizga tezlatib berdi» deganda Hudaybiya nazarda tutilgan. «Odamlarning qo`lini sizdan to`stdi» ifodasining ma'nosi shuki, Quraysh mushriklari sizlarga qarshi urush qilmoqchi edilar, Alloh ularning ko`ngliga sulhni solib, qo`llarini musulmonlarga zarar berishdan to`sdi.)
21
وَأُخْرَىٰ لَمْ تَقْدِرُواْ عَلَيْهَا قَدْ أَحَاطَ ٱللَّهُ بِهَا ​ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرًا‮٢١‬‬‬
Sodiq
Va sizlar qodir bo`lmagan boshqasini ham (va'da qildi). Uni Alloh ihota qilgan va Alloh har bir narsaga qodir Zotdir.[1]

[1] «Boshqa» fath borasida tafsir ulomolari Xaybar fathi, Makka fathi va yana boshqa fathlarni nazarda tutilgan deganlar.)
22
وَلَوْ قَٰتَلَكُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَوَلَّوُاْ ٱلْأَدْبَٰرَ ثُمَّ لَا يَجِدُونَ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا‮٢٢‬‬‬
Sodiq
Agar kofirlar sizlar bilan urushganlarida, orqaga qarab qochar edilar, so`ngra o`zlariga valiy ham, nusrat berguvchi ham topmasdilar.
23
سُنَّةَ ٱللَّهِ ٱلَّتِى قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلُ ​ۖ وَلَن تَجِدَ لِسُنَّةِ ٱللَّهِ تَبْدِيلًا‮٢٣‬‬‬
Sodiq
Allohning avvaldan kelayotgan sunnatidir. Va Allohning sunnatini hech o`zgartira olmassan.[1]

[1] Alloh taolo mo`minlarning g`alabasini va kofirlarning mag`lubiyatini O`z sunnatiga bog`lab qo`ymoqda. Haqiqatda ham, iymon kufrdan, mo`minlar kofirlardan doimo ustun keladilar. Zafr doim mo`minlarga yor bo`ladi. To`g`ri, zafar kechikishi, ortga surilishi yoki vaqtinchalik mag`lubiyatlar bo`lishi mumkin.)
24
وَهُوَ ٱلَّذِى كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ عَنْهُم بِبَطْنِ مَكَّةَ مِن​ۢ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ ​ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرًا‮٢٤‬‬‬
Sodiq
U zot Makka vodiysida sizlarni ularning ustidan zafar qozontirganidan so`ng ularning qo`llarini sizdan, sizning qo`lingizni ulardan to`sgan Zotdir. Va Alloh qilayotgan amallaringizni ko`rib turuvchidir.[1]

[1] Hudaybiya sulhining o`zi mo`minlar uchun katta zafar, g`alabadir. O`sha zafar yakunlanish arafisida bir guruh mushriklar fitna qo`zg`ab sulhni bekorga chiqarishga urinib ko`rishdi. Lekin Alloh taoloning inoyati bilan fitna sodir bo`lmadi, qon to`kilmadi.)
25
هُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَصَدُّوكُمْ عَنِ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ وَٱلْهَدْىَ مَعْكُوفًا أَن يَبْلُغَ مَحِلَّهُۥ ​ۚ وَلَوْلَا رِجَالٌ مُّؤْمِنُونَ وَنِسَآءٌ مُّؤْمِنَٰتٌ لَّمْ تَعْلَمُوهُمْ أَن تَطَـُٔوهُمْ فَتُصِيبَكُم مِّنْهُم مَّعَرَّةُ​ۢ بِغَيْرِ عِلْمٍ ​ۖ لِّيُدْخِلَ ٱللَّهُ فِى رَحْمَتِهِۦ مَن يَشَآءُ ​ۚ لَوْ تَزَيَّلُواْ لَعَذَّبْنَا ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا‮٢٥‬‬‬
Sodiq
Ular kufr keltirgan, sizlarni Masjidul Haromdan, qurbonliklarni esa, ushlanib o`z joyiga yetishidan to`sgan kishilardir, agar siz bilmaydigan mo`min erkaklar va mo`mina ayollar bo`lmaganida, sizga bilmasdan ularni halok qilganingiz tufayli gunoh yetishi bo`lmaganida edi, Alloh kimni xohlasa, O`z rahmatiga kiritishi uchun, agar ajrab turganlarida edi, ulardan kofirlarini alamli azob ila azoblar edik.[1]

[1] Makkai Mukarramada kofirlardan qo`rqib iymonini yashirib yurgan mo`min va mo`minalar bor. Agar urushga ruxsat berilganda, musulmonlar bilmasdan o`sha din qardoshlarini ham o`ldirib yuborishlari mumkin. Ayni choqda, kofirlarning ichida ham keyinchalik Islomga kelib, hidoyat yo`liga kirishi mumkin bo`lgan kishilar ko`pchilik edilar.)
26
إِذْ جَعَلَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فِى قُلُوبِهِمُ ٱلْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ ٱلْجَٰهِلِيَّةِ فَأَنزَلَ ٱللَّهُ سَكِينَتَهُۥ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ وَعَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ وَأَلْزَمَهُمْ كَلِمَةَ ٱلتَّقْوَىٰ وَكَانُوٓاْ أَحَقَّ بِهَا وَأَهْلَهَا ​ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمًا‮٢٦‬‬‬
Sodiq
Esla! Kufr keltirganlar qalblarida «hamiyyat»ni, «johiliyat hamiyyati»ni joylaganlarida, Alloh O`z sokinligini Payg`ambariga va mo`minlarga tushirdi va ularga taqvo kalimasini lozim ko`rdi, ular ushbuga haqli va ahl edilar. Va Alloh har bir narsani biluvchidir.[1]

[1] Kofirlar Muhammad alayhissalom boshchiliklaridagi sof niyatli musulmonlarni Masjidul Haromdan man qildilar. Hech bir vaqt, hech bir sharoitda ham sodir etilmagan sharmandalikni qildilar. Makka mushriklarining bu holatlariga qarshi ikkinchi taraf — Muhammad alayhissalom boshliq musulmonlar o`zlarini qanday tutdilar? Alloh taolo ularning qalbiga sokinlik va halovat soldi, hamma narsani kamtarlik va osoyishtalik bilan, Allohning roziligini tilab qiladilar. Ularga Alloh taolo taqvo kalimasini ravo ko`rgani ham shundan.)
27
لَّقَدْ صَدَقَ ٱللَّهُ رَسُولَهُ ٱلرُّءْيَا بِٱلْحَقِّ ​ۖ لَتَدْخُلُنَّ ٱلْمَسْجِدَ ٱلْحَرَامَ إِن شَآءَ ٱللَّهُ ءَامِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ وَمُقَصِّرِينَ لَا تَخَافُونَ ​ۖ فَعَلِمَ مَا لَمْ تَعْلَمُواْ فَجَعَلَ مِن دُونِ ذَٰلِكَ فَتْحًا قَرِيبًا‮٢٧‬‬‬
Sodiq
Batahqiq, Alloh Rasulining tushini haq ila tasdiqladi, albatta, Masjidul Haromga, inshoalloh, omonlikda, sochlaringiz olingan, qisqartirilgan holda, qo`rqmasdan kirasizlar. Bas, U siz bilmagan narsani biladi va sizlarga bundan boshqa yaqin fathni qildi.[1]

[1] Bu oyatda Alloh taolo mo`minlarga bir necha xushxabar yetkazmoqda. Avvalo, Payg`ambar alayhissalomning tushlarini tasdiqlamoqda. Qolaversa, Masjidul Haromga kirish albatta nasib etishining xabarini bermoqda. Ushbu xabarni Allohning O`zi ta'kidlab berayotganiga qaramay, yana O`zi «inshoalloh» — Alloh xohlasa, degan iborani ishlatmoqda. Bunday deyish iymon odoblaridan bo`lib, dunyodagi har bir ishni va voqeani Alloh taoloning xohishiga bog`lashdan iboratdir. Bu va'da Hudaybiya sulhidan ko`p o`tmay amalga oshdi.)
28
هُوَ ٱلَّذِىٓ أَرْسَلَ رَسُولَهُۥ بِٱلْهُدَىٰ وَدِينِ ٱلْحَقِّ لِيُظْهِرَهُۥ عَلَى ٱلدِّينِ كُلِّهِۦ ​ۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ شَهِيدًا‮٢٨‬‬‬
Sodiq
U O`z Rasulini hidoyat va haq din bilan, u(din)ni barcha dinlardan ustun qilish uchun yuborgan Zotdir. Guvohlikka Allohning O`zi kifoyadir.
29
مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ ٱللَّهِ ​ۚ وَٱلَّذِينَ مَعَهُۥٓ أَشِدَّآءُ عَلَى ٱلْكُفَّارِ رُحَمَآءُ بَيْنَهُمْ ​ۖ تَرَىٰهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ ٱللَّهِ وَرِضْوَٰنًا ​ۖ سِيمَاهُمْ فِى وُجُوهِهِم مِّنْ أَثَرِ ٱلسُّجُودِ ​ۚ ذَٰلِكَ مَثَلُهُمْ فِى ٱلتَّوْرَىٰةِ ​ۚ وَمَثَلُهُمْ فِى ٱلْإِنجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْـَٔهُۥ فَـَٔازَرَهُۥ فَٱسْتَغْلَظَ فَٱسْتَوَىٰ عَلَىٰ سُوقِهِۦ يُعْجِبُ ٱلزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ ٱلْكُفَّارَ ​ۗ وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ مِنْهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمً​ۢا‮٢٩‬‬‬
Sodiq
Muhammad Allohning Rasulidir, u bilan birga bo`lganlar kofirlarga shiddatli, o`zaro rahimdildirlar. Allohdan fazl va rozilik tilab ruku' va sajda qilgan hollarini ko`rasan. Ularning siymosi sajda asaridan yuzlarida (balqiydi). Ana o`sha, ularning Tavrot va Injildagi misollaridir. Bu, xuddi, urug`ini yorib chiqib, quvvatlanib, yo`g`onlashib, poyasida tik turib, dehqonlarni ajablantirgan bir ekinga o`xshar. Kofirlarning g`azabini qo`zitish uchun. Alloh ulardan iymon keltirib va solih amallarni qilganlariga mag`firat va ulug` ajrni va'da qildi.[1]

[1] Sahobalar, otalari yoki bolalari kofirlar safida bo`lsalar, ularga qarshi ham qattiqqo`l bo`lganlar. Ammo kim bo`lishidan qattiy nazar, musulmonga mehribon bo`lishgan. Ularning asosiy sifatlaridan biri — hamma ishni Allohning fazli va roziligi uchun qilishlari. Yana bir sifatlari — ular doim ruku' va sajda holatida, ya'ni ibodat holatida bo`ladilar.)