Белгилер жана белгилөөлөр
Терминдер
Сүрө
Курандын бөлүмү. Куранда ар кандай узундуктагы 114 сүрө бар.
Аят
Курандын белгилүү бир сүрөсүндөгү ыр сап. Аяттардын номерлери сүрөнүн ичинде саналат. Куранда 6236 аят бар.
Пара (жуз)
Курандын бөлүгү. Куран болжол менен бирдей узундуктагы 30 парага (ажза) бөлүнөт. Паралардын көбү биринчи аятынын биринчи сөзү менен аталат.
Хизб
Ар бир пара эки хизбге бөлүнөт (сөзмө-сөз «топ», көптүк түрү: ахзаб). Куранда 60 хизб бар.
Руб аль-хизб / Макра
Ар бир хизб макра (сөзмө-сөз «окуу») деп аталган төрт чейрекке бөлүнөт, ошентип ар бир парада сегиз чейрек болот.
- Араб тилинде руб – «төрттөн бири» же «чейрек», ал эми хизб (көптүк түрү ахзаб) – «топ» дегенди билдирет.
- Куранда 240 макра бар.
- Көпчүлүк мусхафтарда макралар сегиз бурчтуу жылдыз (۞) менен белгиленет.
Манзил
Куранды бир жумада окуп чыккандарга ыңгайлуу болушу үчүн текст манзил деп аталган жети бөлүккө бөлүнгөн. Куранда 7 манзил бар.
Сажда
Окуган адамдан сажда кылууну (сужуд) талап кылган атайын аяттар. Куранда 15 сажда аяты бар.
Руку
Сүрөдөгү маанилеш аяттарды бириктирген абзацка окшош бөлүм.
- Рукунун аягы үстүңкү индекстеги ﻉ араб тамгасы менен белгиленет.
- Куранда 558 руку бар.
- Рукулар – окшош темага же мааниге негизделген логикалык бөлүмдөр.
- Чоң сүрөлөр Курандын темасын үзбөстөн намаздагы руку (бел ийүү) үчүн табигый токтоо жерлерин көрсөтүү максатында бир нече рукуга бөлүнөт.
Мындан тышкары, мусхафтын четинде ﻉ белгисинин жанында үч сан берилет:
- Үстүңкү сан – ошол сүрөдө аяктаган рукулар.
- Ортоңку сан – аяктаган рукудагы аяттар.
- Астыңкы сан – ошол парада аяктаган рукулар.
Белгилер
| Белги | Түшүндүрмө |
|---|---|
| ۞ | Руб аль-хизб белгиси хизбди болжол менен бирдей төрт бөлүккө бөлөт |
| ۩ | Сажда белгиси андан кийин сажда кылуу сунушталган аятты көрсөтөт |
| ◌ۘ | Милдеттүү токтоо белгиси Токтоо зарыл |
| ◌ۗ | Токтоо артык экенин билдирген белги Токтогону жакшы |
| ◌ۛ | Эки жердин биринде токтоого болорун билдирген белги Эки жердин биринде токто |
| ◌ۜ | Сакта белгиси: дем алууга кеткен убакыттан кыска тыныгуу Кыска тыныгуу |
| ◌ۚ | Токтоого уруксат берилген белги Токтосо да, улантса да болот |
| ◌ۖ | Үзбөй окуу артык экенин билдирген белги Улантканы жакшы |
| ◌ۙ | Токтоого болбостугун билдирген белги Токтобо |
Тажвид эрежелери
| Түс | Эреже | Түшүндүрмө |
|---|---|---|
| hamza-wasl | Хамзатул-васл | Окууну баштаганда гана айтылып, мурунку сөздөн улантканда түшүп калуучу байламта хамза. |
| silent | Айтылбаган тамга | Сөздө жазылган, бирок окууда айтылбаган тамга. |
| laam-shamsiyah | Лам шамсия | «ال» артиклинин ламы айтылбайт жана андан кийинки күн тамгасына сиңип кетет (мисалы, аш-шамс). |
| madda-normal | Мадд табии (табигый) | Кошумча себепсиз 2 харакатка созуу. |
| madda-permissible | Мадд жаиз (уруксат берилген) | Кийинки сөздөгү хамзадан улам 2, 4 же 6 харакатка созуу. |
| madda-necesssary | Мадд лазим (зарыл) | Туруктуу шадда же сукундан улам 6 харакатка милдеттүү созуу. |
| qalaqah | Калкала | ق ط ب ج د тамгаларынын бири сукун менен келгенде чыккан секирген же жаңырган үн. |
| madda-obligatory | Мадд важиб (милдеттүү) | Ошол эле сөздө мадд тамгасынан кийин хамза келгенде 4–5 харакатка созуу. |
| ikhafa-shafawi | Ихфа шафави | Ба тамгасынын алдында мим сакинаны жеңил мурун үнү (гунна) менен жашыруу. |
| ikhafa | Ихфа | Айрым тамгалардын алдында нун сакина же танвинди гунна менен жарым-жартылай жашыруу. |
| idgham-shafawi | Идгам шафави | Мим сакинаны башка мимге гунна менен кошуу. |
| iqlab | Иклаб | Ба тамгасынын алдында нун сакина же танвинди гунна менен мим үнүнө айлантуу. |
| idgham-with-ghunnah | Гунна менен идгам | Нун сакина же танвинди ي ن م و тамгаларына мурун үнү менен кошуу. |
| idgham-without-ghunnah | Гуннасыз идгам | Нун сакина же танвинди ل же ر тамгаларына мурун үнүсүз кошуу. |
| idgham-mutajanisayn | Идгам мутажанисайн | Чыгуу орду бирдей, бирок мүнөздөмөлөрү ар башка эки тамганы кошуу. |
| idgham-mutaqaribayn | Идгам мутакарибайн | Чыгуу орундары жакын эки тамганы кошуу. |
| ghunnah | Гунна | Негизинен шаддалуу нун же мим менен 2 харакатка созулган мурун үнү. |