Аломатҳо ва ишораҳо
Истилоҳот
Сура
Боби Қуръон. Дар Қуръон 114 сура бо дарозии гуногун мавҷуд аст.
Оят
Ҷумлае дар сураи муайяни Қуръон. Рақамгузории оятҳо дар доираи сура сурат мегирад. Дар Қуръон 6236 оят мавҷуд аст.
Пора (ҷузъ)
Қисми Қуръон. Қуръон ба 30 пора (аҷзо)-и тақрибан баробар тақсим шудааст. Аксари пораҳо бо калимаи аввали ояти нахустинашон ном гирифтаанд.
Ҳизб
Ҳар пора ба ду ҳизб тақсим мешавад (айнан «гурӯҳ», шакли ҷамъ: аҳзоб). Дар Қуръон 60 ҳизб мавҷуд аст.
Рубъ ал-ҳизб / Мақраъ
Ҳар ҳизб боз ба чор ҳисса тақсим мешавад, ки мақраъ (айнан «хониш») ном доранд; ҳамин тавр дар ҳар пора ҳашт ҳисса мешавад.
- Дар арабӣ рубъ маънои «чоряк»-ро дорад, ҳизб (ҷамъ аҳзоб) бошад «гурӯҳ» тарҷума мешавад.
- Дар Қуръон 240 мақраъ мавҷуд аст.
- Дар аксари мусҳафҳо мақраъҳо бо ситораи ҳаштгӯша (۞) ишора мешаванд.
Манзил
Барои қулайии касоне, ки Қуръонро дар як ҳафта хатм мекунанд, матн ба ҳафт қисм тақсим шудааст, ки манзил ном доранд. Дар Қуръон 7 манзил мавҷуд аст.
Саҷда
Оятҳои махсусе, ки аз хонанда саҷда кардан (суҷуд)-ро талаб мекунанд. Дар Қуръон 15 ояти саҷда мавҷуд аст.
Рукӯъ
Бахши ба сарсатр монанд дар сура, ки оятҳои ба ҳам алоқамандро муттаҳид мекунад.
- Охири рукӯъ бо ҳарфи арабии ﻉ дар болои сатр ишора мешавад.
- Дар Қуръон 558 рукӯъ мавҷуд аст.
- Рукӯъҳо бахшҳои мантиқие мебошанд, ки ба мавзӯъ ё маънои монанд асос ёфтаанд.
- Сураҳои калон ба якчанд рукӯъ тақсим мешаванд, то ҷойҳои табиии таваққуфро барои рукӯъ (хам шудан) дар намоз бе қатъ кардани мавзӯи Қуръон нишон диҳанд.
Илова бар ин, дар ҳошияи мусҳаф дар назди ﻉ се рақам оварда мешавад:
- Рақами болоӣ – рукӯъҳои анҷомёфта дар он сура.
- Рақами миёна – оятҳо дар рукӯи анҷомёфта.
- Рақами поёнӣ – рукӯъҳои анҷомёфта дар он пора.
Аломатҳо
| Аломат | Тавзеҳ |
|---|---|
| ۞ | Аломати рубъ ал-ҳизб ҳизбро ба чор қисми тақрибан баробар тақсим мекунад |
| ۩ | Аломати саҷда оятеро нишон медиҳад, ки баъд аз он саҷда кардан тавсия мешавад |
| ◌ۘ | Аломати таваққуфи ҳатмӣ Таваққуф ҳатмист |
| ◌ۗ | Аломати афзалияти таваққуф Таваққуф кардан беҳтар аст |
| ◌ۛ | Аломате, ки иҷозати таваққуфро дар яке аз ду ҷой нишон медиҳад Дар яке аз ду ҷой таваққуф кунед |
| ◌ۜ | Аломати сакта: таваққуфи кӯтоҳ, камтар аз вақти нафаскашӣ Таваққуфи кӯтоҳ |
| ◌ۚ | Аломати таваққуфи ҷоиз Таваққуф кардан ҳам, идома додан ҳам мумкин |
| ◌ۖ | Аломате, ки афзалияти хондани бефосиларо нишон медиҳад Идома додан беҳтар аст |
| ◌ۙ | Аломате, ки ҷоиз набудани таваққуфро нишон медиҳад Таваққуф накунед |
Қоидаҳои таҷвид
| Ранг | Қоида | Тавзеҳ |
|---|---|---|
| hamza-wasl | Ҳамзату-л-васл | Ҳамзаи пайвасткунанда, ки танҳо ҳангоми оғози қироат талаффуз мешавад ва ҳангоми идома аз калимаи қаблӣ меафтад. |
| silent | Ҳарфи талаффузнашаванда | Ҳарфе, ки дар калима навишта мешавад, вале ҳангоми қироат талаффуз намешавад. |
| laam-shamsiyah | Ломи шамсия | Ломи «ال» талаффуз намешавад ва ба ҳарфи шамсии баъдӣ мудғам мешавад (масалан, аш-шамс). |
| madda-normal | Мадди табиӣ | Кашиши табиӣ ба андозаи 2 ҳаракат бе ягон сабаби иловагӣ. |
| madda-permissible | Мадди ҷоиз | Кашиш ба андозаи 2, 4 ё 6 ҳаракат бо сабаби ҳамзае, ки дар калимаи баъдӣ меояд. |
| madda-necesssary | Мадди лозим | Кашиши ҳатмӣ ба андозаи 6 ҳаракат, ки сабабаш шадда ё сукуни доимӣ аст. |
| qalaqah | Қалқала | Садои ҷаҳанда ё акси садо, вақте ки яке аз ҳарфҳои ق ط ب ج د сукун дорад. |
| madda-obligatory | Мадди воҷиб | Кашиш ба андозаи 4–5 ҳаракат, вақте ки пас аз ҳарфи мадд дар ҳамон калима ҳамза меояд. |
| ikhafa-shafawi | Ихфои шафавӣ | Пинҳон кардани мими сокин пеш аз бо бо ғуннаи сабук. |
| ikhafa | Ихфо | Қисман пинҳон кардани нуни сокин ё танвин пеш аз ҳарфҳои муайян бо ғунна. |
| idgham-shafawi | Идғоми шафавӣ | Ворид кардани мими сокин ба мими дигар бо ғунна. |
| iqlab | Иқлоб | Табдил додани нуни сокин ё танвин ба садои мим пеш аз бо бо ғунна. |
| idgham-with-ghunnah | Идғом бо ғунна | Ворид кардани нуни сокин ё танвин ба ҳарфҳои ي ن م و бо садои бинигӣ. |
| idgham-without-ghunnah | Идғом бе ғунна | Ворид кардани нуни сокин ё танвин ба ل ё ر бе садои бинигӣ. |
| idgham-mutajanisayn | Идғоми мутаҷонисайн | Ворид кардани ду ҳарфе, ки махраҷашон як аст, вале сифатҳояшон фарқ мекунанд. |
| idgham-mutaqaribayn | Идғоми мутақорибайн | Ворид кардани ду ҳарфе, ки махраҷҳояшон ба ҳам наздиканд. |
| ghunnah | Ғунна | Садои бинигӣ ба андозаи 2 ҳаракат, асосан бо нун ё мими мушаддад. |