7.23 Дуои бахшиши Одам ва Ҳавво
Ин дуои падари мо Одам ва модари мо Ҳавво (бар ҳар ду салом бод) аст. Он дар Қуръон, дар сураи «Аъроф» зикр шудааст. Ин дуо пур аз пушаймонии самимӣ, парҳезгорӣ ва таваккал ба Худои таоло аст.
Аз кӣ, агар на аз онҳо, нахустин одамон, ки насли башар аз онҳо оғоз шуд ва бо чунин дуо ба Офаридгорашон рӯй оварданд, намуна гирем?
Қиссаи нахустин паёмбари Худо Одам (бар ӯ салом бод) ва занаш Ҳавво хуб маълум аст. Онҳо дар боғҳои биҳишт зиста, то он вақт ғам ва душвориро намедонистанд, вале ба васваса гирифтор шуда, рӯзе аз Парвардигорашон нофармонӣ карданд ва пас аз он Худои таоло онҳоро дар замин ҷойгир кард, ки дар он ҷо барояшон ҳаёти комилан дигар оғоз шуд. Ин дигар ҳаёти заминӣ буд, ҳамон ҳаёте, ки ҳар яки мо дар ин дунё мегузаронад ва ҳатман бо марг анҷом меёбад.
Одам ва Ҳавво маҳз пас аз ин хато бо ин дуо ба Парвардигор рӯй оварданд.
«Эй Парвардигори мо!» – илтиҷо карданд онҳо. Офаридгори мо, ки аллакай ба мо неъматҳои бешумори гуногун додаӣ, моро бо ғамхории Худ иҳота кардаӣ, ҳар чизи лозимаро бо саховат ато намудаӣ, Офаридгори тавоно, ки ҳеҷ кас ба иродаат муқобилат карда наметавонад, ҳама чизро идора мекунӣ ва ҳастии ҳар он чи офаридаӣ, нигоҳ медорӣ!
«Ба худ ситам кардем», – иқрор шуданд онҳо. Нисбат ба худамон беадолатӣ кардем ва он чи кардем, ба зарари худамон кардем.
Парвардигори ҷаҳониён ба ҳеҷ кас ва ҳеҷ чиз ниёз надорад. Корҳои неки мо ба Ӯ фоида намеоранд ва корҳои бадамон зарар намерасонанд. Ӯ ба итоати мо ниёз надорад ва гуноҳони мо ба Ӯ ҳеҷ таъсир намерасонанд. Бо кардани корҳои нек ба худамон фоида мерасонем ва бо кардани гуноҳ ба худамон зарар мерасонем. Ин ҳақиқати оддӣ, вале муҳимест, ки ҳеҷ яки мо набояд фаромӯш кунад.
«Ва агар моро набахшӣ ва бар мо раҳмат накунӣ, аз зиёндидагон хоҳем буд.» Он чи кардем, кардем ва дар пеши Ту пушаймонем, ва акнун сарнавишти мо танҳо аз Ту вобаста аст. Хатои худро иқрор шудем ва ба иродаат таслим гаштем. Ва агар нахоҳӣ ба мо бахшиш ва раҳмат ато кунӣ, моро ҳалокати ҳатмӣ интизор аст. Он гоҳ дастхолӣ мемонем, зиёни даҳшатнок мекашем ва ҳеҷ кас ва ҳеҷ чиз моро наҷот дода наметавонад. Зеро касе, ки Худо бар ӯ хашм гирифтааст ва ӯро намебахшад, наҷот ва комёбӣ надорад ва дошта ҳам наметавонад, ва роҳи биҳишт барояш баста аст.
Ин дуо инчунин аз он ҷиҳат хос аст, ки на талаби мустақими бахшиш аз Худо, балки талаби ишоравӣ аст, ки дараҷаи баландтари адабро нисбат ба дуо-хоҳиши оддӣ инъикос мекунад.
Тамоми ин дуо аз аввал то охир ифодаи фурӯтанӣ дар пеши Худои таоло аст. Одам ва Ҳавво, ба Худои таоло рӯй оварда, пеш аз ҳама Парвардигории Ӯро зикр карданд, сипас ҳоли худро зикр карданд, яъне хатои худро иқрор шуданд ва бо ин ба Ӯ наздик шудан хостанд. Онҳо ниёзи худро ба Ӯ, вобастагиашонро ба иродаи Ӯ, нотавонии бе Ӯ зистанро нишон доданд ва зикр карданд, ки агар Худои таоло онҳоро набахшад, ҳолашон чӣ мешавад. Бандаи Худо бо чунин кӯшиши ба даст овардани хушнудии Худои таоло имкони бахшишро меафзояд.
Ин дуо яке аз беҳтарин намунаҳои он аст, ки чӣ гуна бояд аз Парвардигор бахшиш хост. Ҳар мӯъмин пас аз кардани гуноҳ, хоҳ хурд ва хоҳ вазнин, бояд аввал ин гуноҳро бас кунад, дуюм аз кардааш самимона пушаймон шавад, яъне аз кори кардааш афсӯс хӯрад, ва сеюм қатъиян тасмим гирад, ки дигар ҳаргиз ба ин гуноҳ барнагардад.
Ин дуо ба мо хотиррасон мекунад, ки аз Худои таоло хостани раҳмат ва бахшиш чӣ қадар муҳим аст, ва барои ҳар касе, ки гуноҳ кардааст, муҳим аст ба тавба шитоб кунад ва онро ҳаргиз ба баъд нагузорад. Инчунин ин дуо меомӯзад, ки ба гуноҳони хурд беэътиноӣ накунем. Ҳеҷ яке аз гуноҳони кардаамонро набояд ночиз шуморем, зеро дар пеши Худо он метавонад хатои хеле ҷиддӣ бошад. Аз ин рӯ, барои ҳар гуноҳ, аз ҷумла онҳое, ки дигар дар ёд надорем ва онҳое, ки худамон бехабар мекунем, бахшиш хостан лозим аст.